Đang tải... Vui lòng chờ...
Chuối Ngự Đại Hoàng

Đặc sản Chuối Ngự Đại Hoàng

 

1. Dọc bờ sông Châu Hà Nam cho tới tận ngoại thành Nam Định, đâu đâu cũng thấy bóng mát của cây Chuối Ngự, và đặc biệt là những vườn chuối ngự của làng Đại Hoàng, xã Hòa Hậu huyện Lý Nhân tỉnh Hà Nam.

 

Làng Đại Hoàng đã ra đời từ năm 1840 thời vua Minh Mạng, xưa thuộc đất Nhân Hậu, tổng Cao Môn, huyện Mỹ Lộc Nam Định, rồi tổng Cao Đà, huyện Nam sang Hà Nam và nay là xã Hòa Hậu huyện Lý Nhân Hà Nam. Cây chuối ngự Đại Hoàng tuy vậy đã có từ thời trần.

 

Cách đây hơn 600 năm, vua Trần đi thuyền rồng thị sát chân đê ở sông Châu, thuyền ngự tại làng Đại Hoàng. Dân trong vùng nô nức mang của ngon vật lạ dâng vua. Chỉ có một cặp vợ chồng nhà nghèo, không biết đem dâng vua thứ gì, sẵn trong vườn có cây chuối mới lớn ra một buồng quả chín đầu tiên, qủa nhỏ thơm nức, bèn hái đem dâng. Vua Trần thấy dáng quả thật đẹp, nhỏ xinh tròn trịa, vỏ vàng, ruột vàng lại thơm kỳ lạ liền truyền lệnh cho dân làng phải nhan giống chuối này cho mọi người cùng thưởng thức. Hàng năm, nhớ tới chuối quý đức vua liền cho sai lính đến làng, chuối Đại Hoàng từ đó có tên chuối ngự. Có câu:

 

                              "Quần thần bất triệu bất đáo

                           Tửu La, Ngự tảo nguyệt nhị đáo"

 

Tạm dịch:

         " Quần thần, Vua không triệu thì không được vào cung

Riêng rượu làng La, chuối Ngự làng Tảo mỗi tháng cung tiến hai lần "

 

 

Cây chuối ngự Đại Hoàng thân dài thon thả, lá xanh như ngọc. Cây ưa đất phù sa nhiều cát pha sét, có thể trồng quanh năm trừ tháng mưa ngày lạnh. Từ gốc cây mẹ sau một năm bảy sinh rất nhiều cây con, và sau khoảng hai xuân mới ra những nải chuối bé bỏng. mũm mĩm như ngón tay em bé. Trồng chuói ngự khá công phu vì thân cây mảnh, giòn, dễ gãy nhất là khi ra những buồng nặng nên người dân thường phải cắm cọ đỡ thân chuối, khi chuối ra hoa đậu quả cũng che đậy để chim chuột không cắn phá. Mùa chuối chín hương thơm lan tỏa cả nhà và vườn đầu thơm nức. Nếu để ăn người dân đều chờ chuối chín cây, song để bán thì phải hái chuối xanh xuống giấm chín cho nhanh mới kịp buổi đi chợ. Chuối giấm cũng khá cầu kỳ: Cho vào lò đất, dưới đốt chấu, trên phủ tro, nhiệt độ ngày đêm luôn ở 24-28 độ C để chuối chín đều, vỏ cứng, ruột mềm.

 

Khi đưa quả chuối lên miệng, ấn tượng đầu tiên là mầu vàng óng như cái nắng thu dịu dàng, và vị ngọt mát ngọt đậm như mật ong, viên kẹo đường cứ tan dần tan dần, hương bay lồng qua miệng qua mũi, ăn xong mấy ngày mà vẫn còn cảm thấy hương vị ấy đọng đâu đây.

 

Mồng một, ngày rằm người dân khắp nơi đều đổ về Đại Hoàng mua chuối ngưj, rồi chở đi các tỉnh, trong đó có chợ Rồng, chợ Viềng Nam Định. Những nải chuối nhỏ mà làm cả góc chợ sáng bừng.

 

2. Đại Hoàng chính là quê hương của nhà văn Nam Cao, tác giả của truyện ngắn Chí Phèo, Đôi mắt, Lão Hạc…

 

Từ nhỏ, nhà văn đã mê chuối, ông thường xuyên trồng chuối trong vườn để lấy bóng mát và làm bữa ăn những lúc đói kém, lấy chuối làm cảm hứng sáng tác bè bạn tâm sự, và viết văn dưới bóng những hàng chuối. Công tác tại Hà Nội, khi vè quê ông đều ra vườn ngắm chuối. Hôm nay, nếu ghé thăm vườn nhà Nam Cao sẽ thấy rất nhiều cây chuối ngự, quả sai chi chít với hàng chục nải thõng thượt. Nhà thơ Hiền Mặc Chất nhớ về cây chuối ngự nhớ tới Nam Cao đã có bài thơ cây chuối ý vị đơn sơ: Thơm Đại Hoàng chuối ngự

"Xa dâng quan ngự triều

Quả thơm riêng Thị Nở

Hiến dâng cho Chí Phèo 

Bát cháo hành duyên nợ

Ngự Hoàng – Nam Cao ơi…"

 

Trên con đường nhỏ, đi về vườn nhà Nam Cao, phải qua rất nhiều khu vườn chuối của những hộ dân khác, vườn nào cũng giống vườn nào, tán lá của vườn chuối thật tuyệt như những chiếc ô chiếc quạt cho bóng mát, làn gió mát. Đã bao đời, chuối ngự là đặc sản nuôi sống người dân. Hiện xã Hòa Hậu có hơn 2000 hộ trồng chuối ngự, trong đó nhiều nhà gia dự án Bảo tồn nguồn gien quý hiếm của Chính phủ.

Đại Hoàng cũng trồng một số loại chuối ngự khác như ngự cau thân cao quả nhỏ; ngự trâu quả to, nhạt miệng; ngự thóc ngự mít quả béo tròn nhue hạt mít, ngự mốc quả vàng song hơi bạc.

 

Vào Đại Hoàng tháng tám âm hoặc ngày áp Tết, đâu cũng thấy mầu đỏ rực của chuối chín. Chuối ngự chín cây, chuối ngự giấm thủ công, chuối ngự treo trên bếp, trên giá, chuối ngự trong những đĩa hoa bày trên bàn thờ, chuối ngự trong quang gánh, sọt hàng. Phải có đến hàng nghìn nải chuối.

Trong các thứ tiến vua đều có chữ tiến, chỉ có chuối Đại Hoàng mang chữ ngự, cái tên nghe đã thấy sang trọng, vương giả, hơn thế còn cho người nghe cái cảm giác người vừa ăn chuối vừa ăn vừa ngắm nghía, thưởng lãm cảm nhận màu sắc, hương vị của quả chuối. Chữ ngự cũng nhẹ nhàng khác hẳn với chữ tiến có phần khô cứng. Từ thân lá, nải và quả chuối ngự đều dễ thương. Nhiều người do đó trồng chuối ngự làm cảnh, mua nải chuối về sắp lên bàn thờ cúng gia tiên thật kính cẩn, tôn nghiêm hoặc để đâu đó cho thơm cửa thơm nhà, chỉ để ngắm.

Xưa kia, Ăn chuối ngự đọc thơ Tú Xương đã từng là một cái khoái của dân Hà Thành. Chuối thì ngọt mát ăn tới đâu biết tới đây Dư vị để lâu trên miệng; thơ Tú Xương thì vui tươi đọc tới đâu cười tới đó, ý nghĩa sâu cay.

 

Cho đến nay, cách ăn chuối ngự vẫn có gì rất khác, khác một cách khá đặc biệt so với ăn những thứ quả khác. Ăn chuối ngự có kiểu của ăn chuối ngự, có văn hóa của ăn chuối ngự. Nếu ăn một thứ quả khác, chí ít cắn một miếng mới chỉ mất nửa quả thì ăn chuối ngự có cảm tưởng chưa cắn đã hết cả quả vì quả chuối nhỏ quá người ăn luôn rụt rè koong lỡ cắn. Gần như ai cũng rón rén ăn chuối mà chỉ như chạm môi, nhất là phụ nữ ăn chuối ngự thì lâu phải biết, vì các chị sợ ăn nhanh quá sẽ thiếu đi vẻ đẹp nữ tính, kín đáo và thanh lịch. Nam giới thường ăn nhanh hơn, có người ăn một lúc mấy quả thậm chí cả nải tuy nhiên về phần nào đó cũng rất từ tốn, nhìn trước ngó sau để hòa nhịp với người bên cạnh, không sẽ được xem là thô kệch, tham ăn tục uống. Khi ăn chuối ngự, nhiều người cũng không gián mắt vào quả chuối mà đều đánh ánh mắt đi nơi khác như ngắm cảnh, nói chuyện, nở nụ cười với người nọ người kia, rồi thậm chí viết sách làm thơ. Quả chuối vẫn cầm trên tay, vẫn để trên đĩa mãi chưa hết.

 

Chuối ngự Đại Hoàng nhiều vitamin C, B1, B12, A, D và E, canxi, sắt, magie…100 gam chuối chứa 99 calo, 100 gam chuối khô chứa 185 calo. Khoa học đã xác định ăn chuối tươi thông minh, mắt sáng, da hồng, ngăn ngừa thiếu máu, chữa sỏi thận, bệnh tiểu đường, cảm nóng phát cuồng, táo bón…Chuối xanh nấu với sữa chữa tiêu chảy. Chuối chín trộn bơ chữ bệnh rong kinh phụ nữ. Chuối sấy khô chữa hoại huyết. Rễ chuối chữa bướu cổ…

 

 

Cây chuối ngự cũng như nhiều loại chuối khác phải chịu nhiều thiệt thòi. Do cây không kén đất nên người ta chỉ cần đào đất dúi một cây con vào đó, rồi bỏ mặc nhiều ngày với suy nghĩa là cây chuối mọng nước đủ sống dai không cần chăm sóc. Thế nên trong một thời gian dài không tưới bón, chỉ đến khi cây gần có quả thì mới bón thúc, mới chăm chút bẻ lá để đỡ sâu, che nắng cho lá dỡ rạn và che quả cho chim thú khỏi ăn. Sau đó, họ lại để mặc, thậm chí chặt đứt ngọn để mầm mới ngoi lên cây con thay cây mẹ. Ngay vị trí gieo trồng cũng vậy, cây chuối luôn phải đứng khép nép sau nhà: Gió đưa bụi chuối sau hè/ Anh mê vợ bé bỏ bầy con thơ. Cây chuối còn bị chê bai rằng: Chuối khoe rằng chuối đồng trinh/ Chuối ở một mình sao chuối có con.

 

Thực tế, cây chuối ngự là biểu tượng của sự sinh sản, đông đúc và giàu có, chuối như một bà mẹ tự nhiên đông con, và nuôi con rất chăm chỉ. Khi cây có quả chín cũng là lúc cây xơ xác hao gầy bởi phải dồn tất cả chất dinh dưỡng cho quả. Cây chuối ngự chỉ cao độ hai mét mà buồng dài sát gốc với hai, ba chục nải. Trên thế giới có cây chuối có tới 250 nải chuối và 4.500 quả thì thử hỏi cây phải có nỗ lực như thế nào để có sức chở che từng đó đần con. Và kết cục là có cây nào khổ cực, dãi nắng dầm mưa để có kết quả te tua như tàu lá chuối.

Không gì hiền hòa như cây chuối ngự, tất cả dâng hiến cho đời nên nhiều người thường ví hình ảnh người mẹ với cây chuối ngự. Cả cuộc đời vất vả tần tảo dậy sớm thức khuya vì chồng vì con, dáng mẹ gầy gò như dáng chuối, yếu ớt như quả chuối: Mẹ già như chuối chín cây/ Như xôi nếp một như đường mía lau.

Mẹ già như chuối chín cây/ Gió đưa đà rụng con thời mồ côi

Bên cạnh lời chê, cũng có những lời hay ý đẹp về chuối ngự. Nguyễn Trãi đã có lần tức cảnh ca ngợi vẻ đẹp trữ tình của chuối ngự: Tự bén hơi xuân tốt lại thêm/ Đầy buồng lạ mầu thâu đêm/ Tình như một bức phong còn kín/ Gió ở nơi đâu gượng mở xem.

 

Dù chê dù khen thì mọi người đều phải công nhận rằng, chúng ta sống dựa vào cây chuối trong đó có cay chuối ngự nhiều nhất. Trong các loại cây trồng được ưa thích, cây chuối đứng hàng đầu tiên, rồi mới đến cau trầu, bưởi mít, cam xoài. Không một vườn quê nào không có chuối. Đi với bụi tre làng được xem là cây lấy bóng mát tạo nên vẻ đẹp thanh bình của làng quê luôn là bụi chuối để lấy quả, thân, lá làm món ăn mùa hè mát, mùa đông ấm. Những tàu lá to để gói bánh . Cọng chuối làm khẩu súng đồ chơi, dây chuối buộc thành quả bóng tròn tròn, hương chuối thơm chiết xuất làm nước hoa hay gia vị, bắp chuối làm gỏi ăn sống hoặc trộn với thịt và cá, quả chuối thì khỏi nói ngọt ngon nhiều đường ăn thay cơm, có thể cắt lát nấu canh, ăn sống hoặc kho với mắm, ngoài ra còn luộc, rán, nướng, và trong mâm ngũ quả cúng tổ tiên luôn có chuối. Cuối cùng là chuối được trồng làm cảnh. Chuối ngự Đại Hoàng thuộc họ chuối Musaceae, thân hành, cao chừng 2,5 mét, lá lớn, hoa dạng dẻ quạt, một buồng chuối có thể có tới hàng ngàn bông hoa đỏ rực sắp hai hàng tạo thành nhiều nải; mỗi buồng có khoảng hai chục nải. Trên thế giới có chừng 150 loại chuối, nhiều loại cao tới sáu, bảy mét song hoa nhạt quả mỏng, vỏ dày, nhiều hạt. Nếu so sánh thì chuối ngự quả là một loại chuối đẹp vừa ăn được vừ làm cảnh lý tưởng.

Chuối ngự Đại Hoàng từ xưa đã là món quà quê ân tình gửi tặng bạn bè, là món ăn bổ mát lành niềm tự hào của ẩm thực Việt Nam.

 

Theo Chu Mạnh Cường
(Văn hiến Việt Nam)

 

Mọi chi tiết xin liên hệ:

    CÁ KHO VŨ ĐẠI LÊ HIỆP

 

(Xóm 12-Xã Hòa Hậu-Huyện Lý Nhân-Tỉnh Hà Nam)

***Phân phối tại: Số 48-Ngõ 32-Phố Đồng Me -Nam Từ Liêm-Hà Nội

***Hotline:0914886983

***Website: cakhovudailehiep.com

***www.Facebook.com/cakhovudailehiep

***Email: lehiepboypro@gmail.com